Κρήτη

Το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου

Πέννυ Μπροτζάκη — Thu, 13 Nov 2008 03:37:31 GMT

Κατά έναν τρόπο μαγικό - έτσι όπως μόνο το Διαδίκτυο μπορεί να τα καταφέρει - η Πυξίδα έχει γίνει μέσο επαφής των... απανταχού Αμνατσιανών! Αιτία στάθηκε ένα κείμενο που είχα αναρτήσει πέρυσι σχετικά με την Αμνάτο, ένα μικρό χωριό της Κρήτης, 4χλμ μακριά από το Αρκάδι στο νομό Ρεθύμνης.

Ευχαριστώ όλους όσοι έχουν τις ρίζες τους σε αυτόν τον όμορφο τόπο (ξάδελφε Γιώργο, ζεις σε έναν παράδεισο!) για τα σχόλιά τους αλλά και για το γεγονός ότι δεν παραλείπουν να επισκέπτονται την Πυξίδα και να επικοινωνούν μεταξύ τους. Και θα ήθελα να τους αφιερώσω αυτή την ανάρτηση, με την ευκαιρία της επετείου από το Ολοκαύτωμα στο Αρκάδι.

Για να τα καταφέρω θα δανειστώ και πάλι ένα εκτενές απόσπασμα από το βιβλίο της θείας μου, Αγγελικής Μπροτζάκη Σκάρπα, η οποία είχε πρόσφατα την ονομαστική της εορτή (πολύχρονη και με το καλό το εγγόνι!), με τον τίτλο "Στιγμές της Κρήτης". Θεία, μήπως πρέπει να προωθήσεις ακόμα μία έκδοση;

Ακολουθούν η αναδημοσίευση επιλεγμένων κομματιών, που ολόκληρα μπορείτε να τα βρείτε στο παραπάνω βιβλίο:

[["Από που είσαι;" με ρωτάνε; Πάντα απαντώ: "Το ξέρετε το Αρκάδι; Από εκεί είμαι. Ακριβώς δίπλα είναι το χωριό μου. Μια κοινότητα είμαστε". Αν κατεβώ στην Κρήτη και δεν πάω στο Αρκάδι, είναι σαν να μην πήγα στην Κρήτη.

Πολλοί έχουν αναφερθεί στο ιστορικό του μοναστηριού. Εγώ θα κάνω μια μικρή περίληψη και θα θυμηθώ τις στιγμές, που έζησα και έχουν σχέση με το Αρκάδι. (...) Έτσι όπως κρατήθηκε μέσα μου από τις πρώτες αφηγήσεις των γερόντων και τις δικές μου μνήμες.

Όλοι οι χριστιανοί κάτοικοι του χωριού μας εκεινής της εποχής, καθώς και οι κάτοικοι από τα γυροχώρια, είχαν κλειστεί στο Αρκάδι κατά την Κρητική Επανάσταση το 1866. Οι απόγοινοί τους ζουν σήμερα στο χωριό και όλοι αισθανόμαστε περηφάνια και δέος για τον ηρωισμό τους και την εθελοθυσία τους. (....)

Ήταν χαραυγή της ογδόης Νοεμβρίου 1866. Εις τον Ιερό ναό του Αρκαδίου ετελείτο η θεία Μυσταγωγία για την εορτή των Ταξιαρχών. Το εκκλησίασμα παρακολουθούσε και ικέτευε για τη σωτηρία του.

"Την Τρίτη το ξημέρωμα στ' οχτώ του Νοεμβρίου
επρεμζώχτηκ' η Τουρκιά στ' Αρκάδι γύρου - γύρου"

(...) Ο Ηγούμενος Γαβριήλ ύψωσε τα χέρια στον ουρανό, έκαμε το σταυρό του.(...) "Θα παραδοθείτε ή θα πολεμήσετε;" Φώναξε ο κήρυκας του Σουλεϊμάν Βέη. "Θα πολεμήσουμε! Θα πολεμήσουμε! απάντησε ο Γούμενος. (...)

"Δεν χάνουνται οι Κρητικοί , όσους κι ανέ σκοτώσεις
μ' ανέ σκοτώσεις εκατό με χίλιους θα πλερώσεις".

Η μεγάλη απόφαση πάρθηκε. Το Αρκαδικό Δράμα άρχισε εκείνη την αποφασιστική στιγμή. (...)

"Μάρθεν η γι' ώρα του Θεού κι οι άντρες πολεμούσι
Γυναίκες, κόρες και παιδιά φυσέκια κουβαλούσι".

Πηγή φωτογραφίας: www.arkadi.gr

Ο ανεφοδιασμός των πολεμιστών γίνεται υπό την ηγεσία της ηρωίδας Χαρίκλειας Δασκαλάκη.

Οι απώλειες των Τούρκων είναι μεγάλες. Ο Μουσταφάς πασάς σκέφτεται να λύσει την εσπέραν της πρώτης ημέρας την πολιορκία. (...) "Ένα σπίτι μπορούσε να γεμίσει κανείς με τσι σφαίρες των κανονιών, που ριφθήκανε κατά της Μονής", λέει αυτόπτης μάρτυρας. Η Πύλη άντεχε. Οι Πολιορκημένοι ήλπιζον. Ίσως ερχόταν βοήθεια... (...)

Το πρωί οι Τούρκοι είχαν φέρει για να ρίξουν τη Δυτικλή Πύλη το πιο μεγάλο τους κανόνι. Η "Κουτσαχείλα μπουμπάρδα" στεκόταν απειλητική απέναντι. (...) "Τρέξτε γρήγορα εις τα επάλξεις! φωνάζει προς το Φρούραρχο Δημακόπουλο η Δασκαλάκαινα. "Ανεβαίνουν οι Τούρκοι! Φυσέκια για όνομα του Θεού!"

(...) Γίνονται τρεις έφοδοι. Οι Πολιορκούμενοι αμύνονται. Η Δυτική Πύλη υποχωρεί. Ο Γαβριήλ φωνάζει: "Όποιος δε θέλει να ατιμαστεί να πάει στο λαγούμι". (...) Ένας διασωθείς λέει: "Μια ώρα πριν να μπουν οι Οθωμανοί εις τη Μονή, κάποιο κοράσι, που κρατούσε ένα μικρό φαναράκι γύριζε στην αυλή και ρωτούσε: "Ποιος θέλει να έρθει εις το λαγούμι;"

Μια άλλη γυναικεία φωνή ακούεται: "Όσοι δε θέλουν να πιαστούν ζωντανοί από τους σκύλους, ας έρθουν επαέ, όπου θα βάλουνε φωθιά στο μπαρούτι". (...)

"Εγώ δεν φεύγω. Λυπούμαι τα γυναικόπαιδα. Θα καώ εν ανάγκη μαζί των" λέει ο (σ..σ: Κωστής) Γιαμπουδάκης σε συναγωνιστή του,

Το μεσημέρι της 9ης Νοεμβρίου η "Κουτσαχείλα Μπουμπάρδα" χτυπά με δύναμη τη Δυτική Πύλη και αρχίζει να καταρρέει. Ο Γιαμπουδάκης κατεβαίνει από τα "Κλάουστρα" και με φωνή δυνατή κραυγάζει: "Όποιος θέλει την τιμή του και την υποληψή του ναρθεί να καεί μαζί μου!"

Τον ακολουθούν πολλοί. Γίνεται συνωστισμός προ της θύρας της Πυριτιδαποθήκης. Έτσι δεν κατόρθωσαν να εισέλθουν πάντες εις αυτήν, λέει ένας αυτόπτης μάρτυρας. (...) Ο ήρωας Κωνσταντίνος Γιαμπουδάκης από το Αδελε άδειασε την πιστόλα του στα βαρέλια της πυρίτιδας... (...)

Το Αρκάδι έπεσε. Οι πολεμιστές βαστούν και πολεμούν μέσα από τα κελιά, Ετοιμάζονται να τους κάψουν. Στην Τράπεζα έσφαξαν τους τριαντα πέντε.Οι ντόπιοι Τούρκοι θέλουν να τους ξεσχίσουν. Ο Πασάς όμως θέλει αιχμαλώτους για να καμαρώσει την "πύρρεια νίκη του".

Στο κελί αυτό μαζί με τον Δημακόπουλο ήταν και ο προπάππους μου Κανάκης Ιωάννου Κανακάκης, που είπε: " Επαραδοθήκαμε στον ταχτικό στρατό. Οι ντόπιοι Τούρκοι ήσαν απόξω από τα καμαρικά και εφώναζαν: "Δώσετέ μας τσι γκιαούρηδες να τσι πέψουμε στου Βασιλιά τους'. (...) Μας μετρήσανε. Ήταν μεσάνυχτα. Μας βγάλανε έξω από τη Ρεθεμνιώτικη Πόρτα - τη Δυτική Πύλη -. Στα χαράκια πλάι στους στάβλους είχαν βάλει πολλά κεφάλια χριστιανικά. Λένε πως ήσαν δεκαέξι. "Εκεί θα πάνε και τα δικά σας" μας φωνάζανε.

(...) Η διασωθείσα Ελένη Λουκάκη (Σφακιαναντώναινα) αφηγείται:

(...) Μετά μας πήγανε εις το ανώγειο της μπαρουταποθήκης. Η μητέρα μου καθόταν μαζί με τα τέσσερα αδερφάκια μου και έκλαιγε και εγώ καθόμουν στην αγκαλιά της θείας μας της Ανεζίνας. Από μια τρύπα, που είχε ο οντάς, έβλεπα ένα άντρα, που κρατούσε κάτι στο χέρι του και επηγαινοέρχετο.

Ξαφνικά είδα μια φλόγα... Τίποτα άλλο δεν ενθυμούμαι... Βρέθηκα πετρωμένη και κάποιος με έβγαλε κάτω από τσι πέτρες (...)

(...) Όταν ήμουν μικρή άκουσα κάποιον να διηγείται: Όταν οι Τούρκοι μετέφεραν το μεγάλο κανόνι, την "Κουτσαχείλα μπουμπάρδα", και κοντόφταναν στο Μοναστήρι, οι Τούρκοι σταματούν φοβισμένοι. Μια φωτεινή μορφή στέκεται μπροστά τους. Ένας Ασπρος Καβαλάρης. "Ο Αγιος Κωνσταντίνος" - τους λέει: "Εγώ φεύγω. Αμέτε και θα πατήσετε το Αρκάδι". Ο Προστάτης του Μοναστηριού είχε φύγει... Ήτονε φαίνεται θεϊκό, λένε, να γίνει ό,τι έγινε (...)]]

Η Αμνάτος των προγόνων μου

Πέννυ Μπροτζάκη — Wed, 22 Aug 2007 20:09:16 GMT

Η καταγωγή μου είναι από την Κρήτη. Φαίνεται και από το επίθετο άλλωστε. Ο παππούς Σπύρος είχε γεννηθεί στην Αμνάτο, ένα μικρό και όμορφο χωριό του νομού Ρεθύμνης, 4χλμ από το Αρκάδι. Όπως όμως μου έχουν πει η βάση της οικογένειας – κατά μια γενική έννοια – είναι στον Μυλοπόταμο. Δυστυχώς ούτε το χωριό γνωρίζω καλά, ούτε και τη Λεβεντογέννα. Μέχρι στιγμής έχω πάει στην Κρήτη τρεις φορές και οι δύο από αυτές ήταν στο Ρέθυμνο και την Αμνάτο. Οπότε δεν αισθάνομαι το κατάλληλο πρόσωπο για να σας περιγράψω τον τόπο των προγόνων μου.

Θα το πράξω όμως με τη βοήθεια της θείας μου, Αγγελικής Μπροτζάκη Σκάρπα, η οποία είναι γέννημα θρέμμα Αμνατσιανή. Αναδημοσιεύω, λοιπόν, το παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο της «Στιγμές... της Κρήτης» και σας παρουσιάζω με υπερηφάνεια την Αμνάτο, την οποία υπόσχομαι ότι θα μάθω καλύτερα:

«Η Αμνάτος είναι ένα μικρό χωριό της επαρχίας Ρεθύμνης στο Νομό Ρεθύμνης. Απέχει από το Ρέθυμνο 18 χιλιόμετρα και βρίσκεται στο τέλος σχεδόν του οδικού δρόμου Ρεθύμνου – Αρκαδίου. Έχει περίπου διακόσιους κατοίκους. Είναι κτισμένο σε βραχώδη, ψηλή και πολύ ωραία τοποθεσία, σε ύψωμα 350μ., με πλατύ ορίζοντα και πανοραμική θέα. Το μάτι βλέπει τις γυμνές κορυφές του Ψηλορείτη ανατολικά, τις συναγωνιζόμενες στο ύψος κορυφές των λευκών Ορέων δυτικά και βόρεια ξανοίγεται ο μεγάλος ελαιώνας της επαρχίας Ρεθύμνου, που φτάνει ως το Κρητικό Πέλαγος...

» Δίνει ακόμα και σήμερα την εντύπωση φρουρίου. Τα φιδωτά δρομάκια του με την πρωτότυπη αρχιτεκτονική τους καλούν τον περιηγητή σε έναν αξέχαστο περίπατο στο παρόν και στο παρελθόν.

» Η γύρω περιοχή είναι κατάφυτη από ελιές, χαρουπιές, βελανιδιές και δασωμένες πλαγιές με μυρωδάτους θάμνους τη μυρτιά, τη δάφνη, το θύμο, τη ρίγανη και κυρίαρχο τη φασκομηλιά.

» Απέχει πέντε χιλιόμετρα από την Ιστορική Μονή του Αρκαδίου με την οποία είναι πολύ στενά συνδεδεμένο. Οι κάτοικοι είναι κυρίως γεωργοί, ελαιοκαλλιεργητές και κτηνοτρόφοι. Αγαπούν τον τόπο τους και είναι υπερήφανοι για την ιστορία του.

» Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ:

» Το όνομα Αμνάτος, πιθανόν, έχει μινωική προέλευση. Βρέθηκαν πλησίον τυο χωριού μινωικοί οικισμοί, που μαρτυρούν αυτή την πιθανότητα. Είναι εστία ζωής πάνω από τρεις χιλιάδες χρόνια. Το τοπωνύμιο αναφέρεται σε πολλές αρχαίες επιγραφές σε άλλα ιστορικά κέντρα της Κρήτης καθώς και αργότερα στα ενετικά αρχεία.

» Σώζονται μέχρι σήμερα ενετικά κτίσματα. Στα περιφέρεια και στην πλατεία του χωριού η Πύλη, που χρονολογείται πριν από τον 16ο μ.Χ. αιώνα. Στο αέτωμα της εικονίζεται αετός με στραμμένη την κεφαλή δεξιά και η επιγραφή στα Λατινικά: «INITIUM SAPIENTAE TIMOR DOMINI». Στα Ελληνικά: «Αρχή σοφίας φόβος Κυρίου».

Αρκετά ενθυμήματα Μεσαιωνικά, Αναγεννησιακά, καθώς και έργα ρυμοτομίας και οικιστικής βρίσκονται σε αρκετά καλή κατάσταση , παρ’ όλο που μένουν λησμονημένα και σε πολλούς άγνωστα!!!

» Επί Τουρκοκρατίας έμεναν στο χωριό πολλοί Τούρκοι. Υπήρχε τζαμί από ό,τι θυμούνται οι παλιοί. Έχει μείνει και το τοπωνύμιο.

» Από την Αμνάτο καταγόταν η θρυλική Δασκαλοχαρίκλεια, ηρωίδα του Ολοκαυτώματος του ΑΡΚΑΔΙΟΥ, οι τρεις γιοι της, «Τα τρία Δασκαλάκια», που λέει η λαϊκή μούσα, καθώς και πολλοί άλλοι ήρωες, που μάχονταν για την υπεράσπιση του μοναστηριού.

Για το λόγο αυτό και οι Τούρκοι σχεδόν το έκαψαν. Ένας περιηγητής, ο δημοσιογράφος Π.Θ. Κουνιάκης το 1918, περνώντας για το Αρκάδι, γράφει: ‘Περάσαμε το χωριό Αμνάτος – ημιπυρπολημένο από την επανάσταση’.

» Ο Τιμόθεος Βενιέρης, Μητροπολίτης Κρήτης γράφει: ‘Αμνάτος! Η γενέθλιος κώμη των τριών αδερφών Δασκαλάκηδων, των γνωστών ως «Αμνατσιανών», των οποίων ο ηρωισμός δεν θα λησμονηθεί. Αρκεί να σκεφτεί τις, ότι τα τρία αυτά παλικάρια υπερήφανα έπεσον εντός έτους επί του πεδίου της τιμής χάριν της ελευθερίας της πατρίδας μας. Η λαϊκή μούσα τους εθαύμασεν και τους εθρήνησε’.

» Ακόμα και σήμερα το χωριό κρατά τις παραδόσεις, τα έθιμά του και τιμά την ιστορία του. Ο τουρισμός δεν έχει μπει στο χωριό και έτσι έχει κρατήσει την μορφή του. Η μετανάστευση είναι η μεγάλη πληγή του. Φτωχός ο τόπος δεν κρατά τους νέους και συνεχώς ο αριθμός των κατοίκων λιγοστεύει.»